Special-Ops.pl

Przewody ochronne w instalacjach nn

Wymagania i rzeczywistość

Fot. 1. Widok opraw oświetleniowych zasilanych w energię elektryczną z pominięciem przewodu ochronnego

Fot. 1. Widok opraw oświetleniowych zasilanych w energię elektryczną z pominięciem przewodu ochronnego

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [1], w obwodach rozdzielczych i odbiorczych można stosować oddzielny przewód ochronny i neutralny. Potwierdzenie obowiązku stosowania przewodu ochronnego zawarte jest w normie PN-HD 60364-4-41:2009 [2] (powołanej w rozporządzeniu [1] do obowiązkowego stosowania), w której zapisano, że każdy obwód powinien mieć odpowiedni przewód ochronny przyłączony do właściwego zacisku uziemienia.

Zobacz także

Elementy do oznaczania kabli i przewodów

Elementy do oznaczania kabli i przewodów Elementy do oznaczania kabli i przewodów

Dostępne na rynku oznaczniki przewodów wykonane są najczęściej z materiałów nieprzewodzących. Są odporne na działanie produktów ropopochodnych, kwasów i typowych rozpuszczalników stosowanych przy czyszczeniu...

Dostępne na rynku oznaczniki przewodów wykonane są najczęściej z materiałów nieprzewodzących. Są odporne na działanie produktów ropopochodnych, kwasów i typowych rozpuszczalników stosowanych przy czyszczeniu aparatów i urządzeń elektrycznych. Mogą być stosowane w miejscach, gdzie temperatura wynosi od –30°C do 100°C. Posiadają najczęściej właściwości samogasnące i nieścieralny nadruk.

Rozwój konstrukcji żył roboczych kabli elektroenergetycznych WN

Rozwój konstrukcji żył roboczych kabli elektroenergetycznych WN Rozwój konstrukcji żył roboczych kabli elektroenergetycznych WN

Rozwój technologii przemysłowych oraz rozwój budownictwa powodują coraz większe zapotrzebowanie na moc. Stan ten jest związany z koniecznością modernizacji, a często przebudowy istniejących sieci elektroenergetycznych....

Rozwój technologii przemysłowych oraz rozwój budownictwa powodują coraz większe zapotrzebowanie na moc. Stan ten jest związany z koniecznością modernizacji, a często przebudowy istniejących sieci elektroenergetycznych. Nie bez znaczenia jest rozwój elektroenergetyki wiatrowej, z której wyprodukowana energia musi zostać doprowadzona do Systemu Elektroenergetycznego. Niejednokrotnie planowana zabudowa mieszkaniowa lub przemysłowa wymaga skablowania odcinka linii napowietrznej w celu odzyskania terenu....

Zobacz osprzęt kablowy HELUKABEL

Zobacz osprzęt kablowy HELUKABEL Zobacz osprzęt kablowy HELUKABEL

Jesteśmy kompleksowym dostawcą kabli, przewodów oraz osprzętu kablowego dla rozwiązań standardowych, jak również niestandardowych – przygotowanych na indywidualne zamówienia Klientów. Produkowane przez...

Jesteśmy kompleksowym dostawcą kabli, przewodów oraz osprzętu kablowego dla rozwiązań standardowych, jak również niestandardowych – przygotowanych na indywidualne zamówienia Klientów. Produkowane przez nas z wysoką dbałością o szczegóły produkty są odporne na czynniki chemiczne, atmosferyczne, działanie temperatur, jak również promieniowanie. Oferujemy Państwu również kompletny zakres osprzętu kablowego do sprzedawanych kabli i przewodów. Są to m.in. dławiki kablowe do standardowych zastosowań, dławiki...

Streszczenie

W artykule przedstawiono wymagania aktualnie obowiązujących przepisów, dotyczące budowy oraz zasad stosowania przewodów ochronnych w instalacjach elektrycznych w obiektach budowlanych. Pokazano również podstawowe błędy popełniane przez elektroinstalatorów podczas prowadzenia przewodów ochronnych.

Abstract

Protective conductors in low-voltage installations – requirements and reality

The paper presents current law regulations regarding construction and protective wiring rules in electrical installations for buildings. This Article shows the basic mistakes made by the electricians during installation of protective wires.

Jednakże, w rzeczywistych układach przewód ochronny traktowany jest często jako dodatek, bez którego instalacja elektryczna będzie i tak działać – dla niektórych elektryków głównym kryterium wykonywania instalacji jest bowiem jedynie cena i pewność zasilania. Ochrona przeciwporażeniowa (do prawidłowego działania której niezbędny jest między innymi przewód ochronny) bardzo często nie jest uwzględniana.

Dlatego niewiele osób reaguje na brak przyłączania przewodu ochronnego do odbiorników, a w szczególności jeśli odbiornikami są oprawy oświetleniowe (fot. 1.). A przecież nieprzyłączenie metalowych części oprawy do przewodu ochronnego może spowodować porażenie prądem elektrycznym nawet przy tak prostej czynności jak wymiana uszkodzonego źródła światła.

Przewód ochronny (PE), tak jak każdy inny przewód stosowany w instalacji elektrycznej, powinien być oznaczony kolorystycznie (przewody ochronne nie muszą być numerowane). Zgodnie z postanowieniami nieobowiązującej już normy PN-IEC 60364-5-51:2000 [3], przewody ochronne należy oznaczać zgodnie z IEC 60446. Norma ta podaje, że do identyfikacji przewodu ochronnego należy stosować zawsze i wyłącznie kombinację koloru zielonego i żółtego, przy czym jeden z tych dwóch kolorów powinien obejmować od 30% do 70% powierzchni, a drugi zajmować pozostały obszar. Jednakże w rzeczywistości wymóg ten bardzo często nie jest przestrzegany.

W instalacjach elektrycznych zdarza się bowiem, że przewód zielono-żółty wykorzystywany jest do przewodzenia prądów roboczych (np. na odcinkach instalacji pomiędzy puszką łączeniową a łącznikiem dwubiegunowym lub pomiędzy sąsiednimi łącznikami schodowymi – w przypadku wykorzystania do zasilania przewodu trójżyłowego). Równie często elektroinstalatorzy, jako przewody ochronne wykorzystują przewody o kolorach innych niż kombinacja zielonego i żółtego (fot. 2.). W obu tych przypadkach nieprzestrzeganie obowiązkowych oznaczeń kolorystycznych przewodów, może wprowadzić w błąd osobę wykonującą naprawę lub modernizację instalacji elektrycznej, co może doprowadzić do nieprawidłowego działania przyłączonych odbiorników oraz wprowadzić zagrożenie dla osób użytkujących instalację elektryczną.

Wymagania stawiane przekrojom poprzecznym żył przewodów ochronnych opisane zostały między innymi w normie PN-HD 60364-5-54 [4] oraz w prenormie SEP-E-0001 [5]. Z zapisów tam zawartych wynika, że dla przewodów powszechnie wykorzystywanych w instalacjach elektrycznych, pole przekroju poprzecznego żyły ochronnej powinno być takie samo jak pozostałych żył zasilających (pod warunkiem wykonania ich z tego samego materiału) – szczegółowe wytyczne dotyczące wymaganych przekrojów żył przewodów ochronnych zestawiono w tabeli 1.

Niektórzy elektroinstalatorzy potrafią jednak „dopasować” przekrój żyły przewodu ochronnego do swoich potrzeb, nie zważając na obowiązujące wymagania, co przedstawiono na fotografii 3.

Każda instalacja elektryczna, zgodnie z postanowieniami normy PN-HD 60364-6:2008 [5], musi przechodzić odbiorcze i okresowe badania (złożone z oględzin i prób). Tak samo należy badać przewody ochronne, przy czym do podstawowych badań tych przewodów należą pomiary rezystancji izolacji (względem przewodów czynnych) oraz sprawdzenie ciągłości żył. Jednakże część takich badań powstaje jedynie „przy biurku” i nie ma nic wspólnego z rzeczywistymi sprawdzeniami instalacji – bo jak można dopuścić do użytku instalację, w której wszystkie przewody ochronne zostały ucięte, bo nie mieściły się w puszcze łączeniowej (fot. 4.).

Reasumując powyższe rozważania oraz przedstawione przykłady, należy podkreślić, że mimo iż przewody ochronne nie biorą czynnego udziału w dostarczaniu energii elektrycznej do odbiorników, to są one niezbędne do bezpiecznego użytkowania urządzeń i instalacji elektrycznych. Każda instalacja elektryczna musi posiadać skuteczną ochronę przeciwporażeniową, do poprawnego działania której niezębne są (w większości przypadków), wykonane zgodnie z przepisami przewody ochronne. Dlatego bardzo istotne jest, ze względów bezpieczeństwa, aby rzetelnie wykonywać badania sprawdzające poprawność wykonania i działania całych instalacji elektrycznych, dzięki czemu można będzie wychwycić zarówno usterki, jak i „inwencje twórcze pseudoelektryków”.

Literatura

  1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 02.75.690) z późniejszymi zmianami.
  2. PN-HD 60364-4-41:2009 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 4-41: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed porażeniem elektrycznym.
  3. PN-IEC 60364-5-51:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 5-51: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Postanowienia ogólne.
  4. PN-HD 60364-5-54:2010 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 5-54: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Uziemienia, przewody ochronne i przewody połączeń ochronnych.
  5. SEP-E-0001:2001 Sieci elektroenergetyczne niskiego napięcia. Ochrona przeciwporażeniowa.
  6. PN-HD 60364-6:2008 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 6: Sprawdzanie Streszczenie.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!

Galeria zdjęć

Tytuł
przejdź do galerii

Komentarze

  • inż.kolec inż.kolec, 21.06.2013r., 08:43:28 Ogólniki, ale potrzebne i chyba wciąż trzeba przypominać, do czego służą przewody ochronne. Faktycznie zdarza się, że nie są "uziemiane" metalowe obudowy lamp czy kinkietów. Gorzej, że istnieje prawie zwyczaj nie obejmowania oświetlenia ochroną przeciwporażeniową dodatkową w postaci wyłączników RCD/RCCD! Wydaje się, że w ponad 90% nowych instalacji w lokalach mieszkalnych jest tylko jeden RCD na całą instalację - często nie obejmujący obwodów oświetlenia. To niebezpieczny zwyczaj, bo - paradoksalnie - metalowe oprawy oświetleniowe stwarzają w praktyce największe zagrożenie porażeniem.
  • Domsat Domsat, 09.01.2014r., 18:41:17 To zdjęcie pokazujące "fatalny błąd" może przecież dotyczyć oprawy II klasy ochronności.
  • kuczynk kuczynk, 10.01.2014r., 09:48:06 Niestety nie można się zgodzić z argumentem, że jest to oprawa II klasy ochronności. Przewód ochronny i odpowiednie oznaczenie wskazują na I klasę ochronności. To na producencie lub pośredniku wprowadzającym na rynek leży obowiązek właściwego oznaczenia urządzenia elektrycznego.
  • mizeram mizeram, 18.05.2014r., 17:44:30 Temat przedstawiony ogólnikowo nie podano np w jakich sytuacjach nie stosować pe a to też jest bardzo ważne zagadnienie związane z przewodem ochronnym i ochrona przeciwporazeniowa
  • kuczynk kuczynk, 19.05.2014r., 10:50:11 Może przedmówca sprecyzuje co ma na myśli?
  • mizeram mizeram, 24.05.2014r., 16:14:48 Np. Ii klasa ochronnosci, urządzenia zasilane dc, separacja elektryczna, elementy na których nie występuje prawdopodobieństwo pojawienia potencjalu,a uziemienie moglo by wprowadzić potencjal
  • mizeram mizeram, 24.05.2014r., 16:14:50 Np. Ii klasa ochronnosci, urządzenia zasilane dc, separacja elektryczna, elementy na których nie występuje prawdopodobieństwo pojawienia potencjalu,a uziemienie moglo by wprowadzić potencjal
  • kuczynk kuczynk, 26.05.2014r., 14:31:37 Sugerując stosowanie tylko urządzeń o II klasie ochronności - skąd możemy mieć pewność, że tylko takie urządzenia będą użytkowane !? Zasilanie dc oraz separacja galwaniczna to bardzo specyficzne rozwiązania i zbytnie uproszczenia mogą być zgubne w skutkach dla odbiorcy końcowego... Niestety liczenie prawdopodobieństwa pojawienia się potencjału może zweryfikować życie - lepiej jest przyjąć najgorszy scenariusz... Może jakieś konkretne przypadki łatwiej będzie przeanalizować?

Najnowsze produkty i technologie

BALLISTOL – jakość i wszechstronność!

BALLISTOL – jakość i wszechstronność! BALLISTOL – jakość i wszechstronność!

Rynek wszelkiego rodzaju czyścideł i smarowideł dla broni jest obecnie bardzo mocno rozbudowany. Mnogość producentów, marek, może przyprawić o zawrót głowy. Co wybrać? Co będzie najlepsze do czyszczenia...

Rynek wszelkiego rodzaju czyścideł i smarowideł dla broni jest obecnie bardzo mocno rozbudowany. Mnogość producentów, marek, może przyprawić o zawrót głowy. Co wybrać? Co będzie najlepsze do czyszczenia karabinu, co do sztucera, a co do pistoletu? Wiadomo, że tak samo jak myć ręce, szczególnie w obliczu Covid-19, trzeba dbać o czystość broni. Dzięki temu służyć nam będzie niezawodnością i perfekcyjnym działaniem przez długie lata.

Elementy instalacji przemysłowej

Elementy instalacji przemysłowej Elementy instalacji przemysłowej

Elementy instalacji elektrycznej w domu zasadniczo różnią się od instalacji pracującej w fabrykach czy warsztatach. Specyfika zakładów przemysłowych wymaga zastosowania określonych elementów instalacji....

Elementy instalacji elektrycznej w domu zasadniczo różnią się od instalacji pracującej w fabrykach czy warsztatach. Specyfika zakładów przemysłowych wymaga zastosowania określonych elementów instalacji. Omówimy dzisiaj gniazda, wtyczki i przewody przemysłowe, porównując je do odpowiedników, które są stosowane w naszych domach.

UPS-y kompensacyjne

UPS-y kompensacyjne UPS-y kompensacyjne

Urządzenia zasilania bezprzerwowego są niezbędnym elementem układów zasilania wrażliwych odbiorów, procesów technologicznych, zasilania centrów danych i układów automatyki. Środowisko techniczne, w jakim...

Urządzenia zasilania bezprzerwowego są niezbędnym elementem układów zasilania wrażliwych odbiorów, procesów technologicznych, zasilania centrów danych i układów automatyki. Środowisko techniczne, w jakim te urządzenia funkcjonują, opisują normy na urządzenia odbierające energię z sieci energetycznej oraz normy i wymagania na sieć zasilającą, w szczególności wymagania na jakość energii elektrycznej dostarczanej przez operatora systemu dystrybucji energii OSD.

Valena Allure – ikona designu

Valena Allure – ikona designu Valena Allure – ikona designu

Valena Allure to nowa seria osprzętu firmy Legrand, łącząca wysmakowaną awangardę i nowoczesność. Wyróżniający ją kształt ramek oraz paleta różnorodnych materiałów zachęcają do eksperymentowania. Valena...

Valena Allure to nowa seria osprzętu firmy Legrand, łącząca wysmakowaną awangardę i nowoczesność. Wyróżniający ją kształt ramek oraz paleta różnorodnych materiałów zachęcają do eksperymentowania. Valena Allure pomoże z łatwością przekształcić Twój dom w otoczenie pełne nowych wrażeń i stanowić będzie źródło kolejnych inspiracji.

Bezpieczeństwo podczas prac serwisowych

Bezpieczeństwo podczas prac serwisowych Bezpieczeństwo podczas prac serwisowych

Niezależnie od tego, gdzie chcesz zastosować program Lockout/Tagout, firma Brady będzie Cię prowadzić i wspierać. Nasze kompleksowe rozwiązanie Lockout/Tagout obejmuje innowacyjne kłódki z rozbudowanym...

Niezależnie od tego, gdzie chcesz zastosować program Lockout/Tagout, firma Brady będzie Cię prowadzić i wspierać. Nasze kompleksowe rozwiązanie Lockout/Tagout obejmuje innowacyjne kłódki z rozbudowanym planowaniem kluczy, specjalistyczne blokady zabezpieczające, praktyczne oprogramowanie i doskonałe usługi obejmujące identyfikację punktów kontroli energii oraz najlepsze w swojej klasie tworzenie procedur.

Słowniczek najważniejszych pojęć z branży elektrycznej

Słowniczek najważniejszych pojęć z branży elektrycznej Słowniczek najważniejszych pojęć z branży elektrycznej

Znasz to uczucie, gdy wchodząc do sklepu stacjonarnego albo przeszukując największe internetowe sklepy elektryczne, czujesz się zagubionym i niepewnym? Wśród tysięcy produktów i oznaczeń nie wiesz jaki...

Znasz to uczucie, gdy wchodząc do sklepu stacjonarnego albo przeszukując największe internetowe sklepy elektryczne, czujesz się zagubionym i niepewnym? Wśród tysięcy produktów i oznaczeń nie wiesz jaki produkt spełni Twoje oczekiwania i co ważne – stanie się bezpiecznym i funkcjonalnym?

Rejestratory sieciowe NVR – czym różnią się od DVR, do czego są przeznaczone?

Rejestratory sieciowe NVR – czym różnią się od DVR, do czego są przeznaczone? Rejestratory sieciowe NVR – czym różnią się od DVR, do czego są przeznaczone?

W przeciwieństwie do rejestratorów DVR urządzenia NVR służą do obsługi kamer wykorzystujących protokół internetowy. Urządzenia te nie potrzebują dodatkowego okablowania do transferowania danych – pobierają...

W przeciwieństwie do rejestratorów DVR urządzenia NVR służą do obsługi kamer wykorzystujących protokół internetowy. Urządzenia te nie potrzebują dodatkowego okablowania do transferowania danych – pobierają je przez internet od skonfigurowanych ze sobą kamer IP. Co jeszcze warto wiedzieć o rejestratorach sieciowych NVR?

Nowoczesne zespoły zabezpieczeń WN typu e2TANGO-2000

Nowoczesne zespoły zabezpieczeń WN typu e2TANGO-2000 Nowoczesne zespoły zabezpieczeń WN typu e2TANGO-2000

Wdrożenie platformy zabezpieczeń typu e2TANGO dla średnich napięć zaowocowało pozytywnym odbiorem przez klientów oraz jednoczesne sugestie, aby rozszerzyć ofertę firmy o zabezpieczenia WN. Ideą...

Wdrożenie platformy zabezpieczeń typu e2TANGO dla średnich napięć zaowocowało pozytywnym odbiorem przez klientów oraz jednoczesne sugestie, aby rozszerzyć ofertę firmy o zabezpieczenia WN. Ideą podczas tworzenia platformy automatyki zabezpieczeniowej WN było zapewnienie odbiorców o całkowitej pewności działania strony sprzętowej oraz oprogramowania i algorytmów.

Odnawialne źródła energii, a krajowe bilanse energetyczne w roku 2017

Odnawialne źródła energii, a krajowe bilanse energetyczne w roku 2017 Odnawialne źródła energii, a krajowe bilanse energetyczne w roku 2017

Odnawialne źródła energii - jeśli chodzi o ich udział w Polskiej gospodarce, to odnotowuje się wzrost OZE z roku na rok. Niezaprzeczalnie nadal najwięcej energii w naszym kraju pochodzi ze źródeł konwencjonalnych,...

Odnawialne źródła energii - jeśli chodzi o ich udział w Polskiej gospodarce, to odnotowuje się wzrost OZE z roku na rok. Niezaprzeczalnie nadal najwięcej energii w naszym kraju pochodzi ze źródeł konwencjonalnych, z paliw kopalnych, takich jak węgiel kamienny, brunatny, gaz ziemny czy ropa naftowa. Ciągłe uzależnienie kraju od dostaw gazu i ropy, nie oddziałuje pozytywnie na stan gospodarki czy poczucie komfortu społeczeństwa z zakresu energetyki, a w tym podwyżek cen za energię elektryczną. Nie...

Nowoczesne oświetlenie Neonica

Nowoczesne oświetlenie Neonica Nowoczesne oświetlenie Neonica

Podczas remontu mieszkania, domu, pokoju czy biura, lub w trakcie planowania od samego początku ważnej dla nas przestrzeni, najczęściej w głowie mamy już przygotowaną wizję lub koncepcję. Plany te dotyczą...

Podczas remontu mieszkania, domu, pokoju czy biura, lub w trakcie planowania od samego początku ważnej dla nas przestrzeni, najczęściej w głowie mamy już przygotowaną wizję lub koncepcję. Plany te dotyczą zarówno układu mebli, wykorzystanych materiałów czy koloru ścian. Jednak przede wszystkim warto dokładnie i z uwagą podjąć decyzje związane z wyborem odpowiedniego oświetlenia.

Bezprzerwowy System Zasilania Merus UPQ

Bezprzerwowy System Zasilania Merus UPQ Bezprzerwowy System Zasilania Merus UPQ

Bezprzerwowy System Zasilania Merus UPQ to innowacyjna koncepcja, łącząca funkcje zasilacza UPS i aktywnego filtra harmonicznego w jedno solidne rozwiązanie.

Bezprzerwowy System Zasilania Merus UPQ to innowacyjna koncepcja, łącząca funkcje zasilacza UPS i aktywnego filtra harmonicznego w jedno solidne rozwiązanie.

Czy wykwalifikowani elektrycy muszą aż tyle robić ręcznie?

Czy wykwalifikowani elektrycy muszą aż tyle robić ręcznie? Czy wykwalifikowani elektrycy muszą aż tyle robić ręcznie?

Rosnąca ilość zleceń, coraz bardziej złożone projekty oraz niewystarczająca ilość specjalistów daje się we znaki również w branży produkcji aparatury sterowniczej. Firmy Rittal i Eplan zauważyły to wyzwanie...

Rosnąca ilość zleceń, coraz bardziej złożone projekty oraz niewystarczająca ilość specjalistów daje się we znaki również w branży produkcji aparatury sterowniczej. Firmy Rittal i Eplan zauważyły to wyzwanie i zapoczątkowały wspólny projekt – zintegrowany łańcuch wartości, czyli systemowe podejście do optymalizacji i industrializacji procesów prefabrykacji szaf sterowniczych i rozdzielnic.

Copyright © 2004-2019 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
Portal Budowlany - Elektro.Info.pl

Ta witryna wykorzystuje pliki cookies do przechowywania informacji na Twoim komputerze. Pliki cookies stosujemy w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. W każdym momencie możesz dokonać zmiany ustawień przeglądarki dotyczących cookies. Nim Państwo zaczną korzystać z naszego serwisu prosimy o zapoznanie się z naszą polityką prywatności oraz Informacją o Cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności oraz Informacji o Cookies. Administratorem Państwa danych osobowych jest Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.K., nr KRS: 0000537655, z siedzibą w 04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. +48 22 810-21-24, właściciel strony www.elektro.info.pl. Twoje Dane Osobowe będą chronione zgodnie z wytycznymi polityki prywatności www.elektro.info.pl oraz zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r i z Ustawą o ochronie danych osobowych Dz.U. 2018 poz. 1000 z dnia 10 maja 2018r.